Johan Braakensiek – steendrukken

TERUG

De prenten lagen jarenlang in een doos en de tand des tijds heeft aan een aantal van die prenten inmiddels onherstelbare schade toegebracht. Het zijn steendrukken van Johan Braakensiek, politiek tekenaar van de Amsterdammer, destijds een krant met een linkse signatuur. De Amsterdammer fuseerde later met de Groene en is nog steeds een graag gelezen blad voor progressief Nederland. Menige prent is reeds danig door de tand des tijds aangetast, maar gelukkig niet allemaal. De mooiste exemplaren heeft van der Veen ingelijst. Het resultaat is een opmerkelijke expositie waarin de toeschouwer een aanschouwelijk beeld van de geschiedenis aan het eind van de 19de- en het begin van de 20ste eeuw wordt getoond.

Braakensiek (1858-1940) begon zijn carrière als tekenaar van borduurpatronen. Maar hij had grotere artistieke ambities. Hij studeerde aan de Rijksacademie in Amsterdam en was leerling van onder meer Allebé en Wijnveld. Braakensiek was lid van Amsterdams culturele bloem Arti et Amicitiae. Hij illustreerde boeken, waaronder de romans van Justus van Maurik . Vanaf 1890 tot 1938, dus tot twee jaar voor zijn overlijden, was Johan Braakensiek actief als politiek tekenaar van de Amsterdammer.

Braakensiek toont ons een wereld die weliswaar  iets meer dan honderd jaar achter ons ligt, maar in het licht van twintig eeuwen betreft het hier een vrij recente geschiedenis. Dat maakt het kijken er naar zo aardig. Het werk heeft naast een artistieke ook een historische waarde.

Het is de tijd van koningin regentes Emma en koningin Wilhelmina die in 1898 de Nederlandse troon bestijgt. De tijd van de Atjehoorlog, de boerenoorlog en Paul Krüger in Zuid-Afrika, de gespannen verhouding tussen Frankrijk en Duitsland, Abraham Kuyper, de sufragettes en het vrouwenkiesrecht, Nederlands-Indië in Nederland gekoesterd als ‘ons Insulinde’, de revolutionaire wind die door Europa waait, de eerste wereldoorlog en de moord op tsaar Nicolaas van Rusland en zijn gezin, de opkomst van het communisme, het verdrag van Versailles en de gevolgen ervan voor Duitsland, de vlucht van kaiser Wilhelm naar het neutrale Nederland. Dit alles en nog veel meer laat Braakensiek ons haarfijn en vol humor zien in zijn politieke prenten.

Kijkend naar deze artistieke geschiedenis bekruipt de toeschouwer nog een ander gevoel. Het gevoel waarvan de Fransen zo mooi zeggen ‘l’histoire se repeté’. Je vraagt je af wat we nu geleerd hebben van de geschiedenis, want de link naar de hedendaagse politieke toestand in de wereld is snel gelegd.